دگر آن كه ركوع در وضع لغت تطاطى و انحنا و دو تا شدن ( 1 ) باشد و خشوع را براى آن ركوع خوانند كه در اين فعل خشوع و خضوعى هست بر سبيل تشبّه ( 2 ) ، نبينى كه لبيد چگونه مىگويد : ( 3 ) اخيّر اخيار ( 4 ) القرون الَّتي مضت اذبّ ( 5 ) كانّى كلَّما قمت راكع و صاحب كتاب العين و ابن دريد گفتند الرّاكع الَّذي يكبو ( 6 ) على وجهه و منه الرّكوع فى الصّلوة و قال الشّاعر : و افلت حاجب فوق العوالى على شقّاء ( 7 ) يركع فى الظَّراب اى يكبو وجها ( 8 ) . پس معلوم شد كه حقيقت اين است كه ما گفتيم لغة و شرعا تا حقيقت باشد بر مجاز حمل نكنند كلام خداى را اگر گويند : * ( الَّذِينَ آمَنُوا ) * ، لفظ جمع است ، و كذلك الى آخر الآية ، چگونه حمل كنى بر امير المؤمنين - عليه السّلام - و او يك ( 9 ) شخص است ؟ جواب گوييم : عرب عبارت كنند به لفظ جمع از يكى بر سبيل تفخيم و تعظيم چنان كه فرمود تعالى : إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَه لَحافِظُونَ ( 10 ) ، و قال ( 11 ) تعالى : رَبِّ ارْجِعُونِ ( 12 ) ، و قال تعالى : عُلِّمْنا مَنْطِقَ الطَّيْرِ ، و قالَ لَهُمُ النَّاسُ إِنَّ النَّاسَ قَدْ جَمَعُوا لَكُمْ ( 13 ) ، و خلاف نيست كه مراد به ناس اوّل نعيم مسعود است و به لفظ دوم ابو سفيان و قوله : ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفاضَ النَّاسُ ( 14 ) يعنى رسول اللَّه و نظائر اين در قرآن بسيار است . و جوابى دگر گفتند از اين سؤال كه آيت به ( 15 ) آن بر ظاهر بماند و آن آن است كه مراد به ( 16 ) : * ( الَّذِينَ آمَنُوا ) * ، امير المؤمنين و ائمّه‌اند - عليه و عليهم السّلام - از فرزندان او

--> ( 1 ) . مج ، مت ، وز ، لت ، مر : دو لا شدن . ( 2 ) . مج ، مت ، وز ، لب ، لت ، مر : تشبيه . ( 3 ) . مج ، مت ، وز شعر . ( 4 ) . مج ، مت ، وز ، آج ، لت ، مر : اخبّر اخبار . ( 5 ) . مج ، مت ، وز ، آج ، مر : ادّب . ( 6 ) . مج ، مت ، وز ، لت مر : يكبو . ( 7 ) . وز : شغا . ( 8 ) . مج ، مت : الا وجهها . ( 9 ) . مج ، مت ، وز : يكى . ( 10 ) . سوره الحجر ( 15 ) آيه 9 . ( 11 ) . آج ، لب اللَّه . ( 12 ) . سوره المومنون ( 23 ) آيه 99 . ( 13 ) . سوره النمل ( 27 ) آيه 16 . ( 14 ) . سوره البقره ( 2 ) آيه 199 . ( 15 ) . مج ، مت ، وز ، لت ، مر : با . ( 16 ) . مج ، مت ، وز ، آج ، لب ، بم ، آف ، لت : به .